ที่ดินตาบอดคืออะไร

ที่ดินตาบอดคือ ที่ดินที่ถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมรอบอยู่ จนไม่มีทางออกหรือออกไปสู่ทางสาธารณะได้ไม่สะดวก เนื่องจากอาจมีสิ่งกีดขวางหรืออุปสรรคต่าง ๆ อาทิเช่น ที่สูงชัน สระ บึง ทะเล หรือใด ๆ ก็ตามที่ทำให้ไม่สามารถออกได้ง่าย ๆ ตามปกติ แต่อย่างไรก็ตามที่ดินตาบอดก็มีกฎหมายบัญญัติไว้ในการคุ้มครอง ให้เจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมมีสิทธิในการฟ้องขอเปิดใช้ทางออก ในที่ดินของผู้อื่นที่ล้อมรอบอยู่ได้เท่าที่จำเป็น โดยต้องเสียค่าทดแทนตามความเหมาะสม และต้องทำให้เกิดความเสียหายแก่ที่ดินในแปลงของผู้อื่นที่ล้อมอยู่ให้น้อยที่สุดอีกด้วย

การได้มาซึ่งทางจำเป็นในการฟ้องขอเปิดทาง องค์ประกอบมีดังต่อไปนี้

  1. ต้องเป็นที่ดินที่มีที่แปลงอื่นล้อมอยู่
  2. มีเส้นทางออกที่ใช้สู่ทางสาธารณะเพียงอย่างเดียว
  3. ที่ดินมีทางออกสู่ทางสาธารณะได้ไม่สะดวก หรือไม่สามารถออกได้ เช่น ที่ติดสูงชัน ต้องข้ามบึง หรือติดทะเล เป็นต้น

ผู้มีสิทธิฟ้อง

  • ผู้เป็นเจ้าของที่ดินผืนนั้น และถูกที่ดินแปลงอื่นปิดล้อมไว้เท่านั้น ผู้เช่าหรือเป็นเจ้าของเพียงบ้าน ไม่มีสิทธิในการฟ้องร้อง
  • ผู้รับโอนที่ดินซึ่งไม่มีทางออกไปสู่เส้นทางสาธารณะ
  • บุคคลผู้มีสิทธิใช้เส้นทางด้วยเหตุจำเป็น
  • มีเหตุที่เจ้าของที่ดินจดคลองตื้นเขิน และประชาชนได้ใช้เป็นทางสัญจรไปมานานแล้วซึ่งทางอื่นออกไม่ได้ จึงใช้ทางจำเป็นผ่านที่ล้อมได้

ประเด็นข้อพิพาท

  1. ทางที่โจทก์ฟ้องขอให้จำเลยเปิดนั้นเป็นทางจำเป็นหรือไม่?
    แน่นอนว่าประเด็นแรกที่มักเกิดข้อพิพาทกันนั้น ก็คือการขอเปิดทางนั้นจำเป็นมากแค่ไหน และเหมาะสมแก่การเปิดทางให้ได้หรือเปล่าด้วย ก็ต้องดูกันว่าเจ้าของที่ดินสามารถหลีกเลี่ยงใช้เส้นทางอื่นได้สะดวกหรือไม่ หากพบว่าเจ้าของที่ดินนั้นไม่มีทางออกอื่นแล้ว หรืออาจมีเหตุจำเป็นอื่น ๆ ที่ฟังขึ้น ก็มีแนวโน้มสูงที่จะดำเนินการต่อไปได้
  2. จำเลยสมควรได้รับค่าทดแทนเพียงใด
    แน่นอนว่าผู้ที่ต้องเปิดทางนั้นย่อมเสียหายแน่ แต่ก็ต้องประเมินกันว่าจุดที่มีการเปิดเส้นทางนั้นมีผลกระทบต่อจำเลยมากน้อยเพียงใด แล้วจึงนำผลสรุปที่ได้ไปตีเป็นค่าทดแทน (ในส่วนนี้โจทก์เป็นฝ่ายสืบก่อน)
  3. ระยะที่โจทก์มีความจำเป็นต้องใช้ออกสู่ทางสาธารณะ มีความกว้างกี่เมตร ได้ตามที่ฟ้องหรือไม่ หรือปัญหาทางพิพาท มีความกว้างเพียงใดขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของศาล ที่ต้องพิจารณาถึงหลักเหตุผลและความเหมาะสม โดยบางครั้งโจทก์ก็อาจจะได้ความกว้างของเส้นทางเปิด ที่น้อยกว่าที่ฟ้องเอาไว้ เพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ออกมาแฟร์สำหรับทั้งสองฝ่าย