บุตรบุญธรรม มีสิทธิรับมรดกแทนที่ตามกฎหมายหรือไม่

บุตรบุญธรรม แม้จะมีสถานะที่เปรียบเสมือนความเป็นบุตร ที่พ่อแม่บุญธรรมให้ความรักความเมตตาและอุปการะเลี้ยงดูเหมือนลูกแท้ ๆ แต่กระนั้นในทางกฎหมายโดยเฉพาะกฎหมายของเรื่องการรับมรดก ก็ยังเป็นที่น่าสงสัยของใครหลายคนว่า สถานะความเป็นบุตรบุญธรรมนั้น จะสามารถมีสิทธิในมรดกหรือไม่ โดยเฉพาะการรับมรดกในแบบที่เรียกว่า “การรับมรดกแทนที่” จะรับได้หรือไม่

ซึ่งในส่วนของการรับมรดกระหว่างบุตรบุญธรรม และพ่อแม่บุญธรรมนั้น สามารถรับมรดกได้อย่างชอบธรรมตามกฎหมายทุกประการ แต่หากเป็นกรณีที่ต้องรับในลักษณะแบบรับแทนที่นั้น จะพิจารณาแบ่งออกเป็น 2 กรณีดังนี้

1.กรณีที่เจ้ามรดกได้มีบุตรบุญธรรม บุตรบุญธรรมนั้นจะสามารถรับมรดกแทนที่บุตรเจ้ามรดกได้หรือไม่

ประเด็นนี้เคยมีตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 273 / 2524 (ประชุมใหญ่)

คำว่าบุตรบุญธรรมหากพิจารณาตามข้อกฎหมาย จะต้องถือว่าเป็นผู้สืบสันดานดุจเดียวกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรม แต่หากบุตรบุญธรรมมิใช่ผู้สืบสันดานโดยตรงของผู้รับบุตรบุญธรรม ซึ่งคำว่าผู้สืบสันดานนั้นจะต้องตรงตามมาตรา 1643 อันหมายถึงผู้สืบสันดานในทางสายโลหิตอย่างแท้จริง อันไม่ใช่ผู้สืบสันดานโดยอ้อมเพียงการสมมุติของกฎหมาย ดังนั้นแล้วบุตรบุญธรรมของบุตรเจ้ามรดกก็จึงจะไม่มีสิทธิ์รับมรดกแทนที่ผู้รับบุตรบุญธรรม

มาตรา 1627 ได้บัญญัติไว้ว่า บุญธรรมเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรม ซึ่งการออกบัญญัตินี้มีเจตนาเพื่อเป็นประโยชน์ของผู้รับบุตรบุญธรรมเท่านั้น แต่ไม่ใช่หมายถึงประโยชน์ในการรับมรดกแทน

2.กรณีที่บุตรบุญธรรมได้มีบุตร และภายหลังปรากฏว่าบุตรบุญธรรมได้เสียชีวิตไปก่อน ดังนั้นบุตรของบุตรบุญธรรมจะสามารถรับมรดกแทนที่ได้หรือไม่

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 290/2494 บุตรบุญธรรมตามมาตรา 162 ถือเป็นผู้สืบสันดานรุ่นเดียวกันกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายทุกประการ และถือว่ามีสถานการณ์เป็นทายาทลำดับที่ 1 มาตรา 1692 ดังนั้นบุตรของบุตรบุญธรรม ย่อมรับมรดกแทนที่กันได้อันเนื่องจากบุตรของบุตรบุญธรรม มีการสืบสายเลือดโดยตรงกับบุตรบุญธรรม

สรุปแล้วก็คือ บุตรบุญธรรมไม่มีสิทธิที่จะรับมรดกแทนพ่อแม่บุญธรรมได้ และบุตรของบุตรบุญธรรมมีสิทธิที่จะรับมรดกแทนบุตรบุญธรรม ที่จะได้รับมรดกจากพ่อแม่บุญธรรมได้ หรือกล่าวคือมีสิทธิ์ได้รับมรดกจากปู่ย่าตายายบุญธรรมนั่นเอง ในกรณีที่พ่อแม่ได้เสียชีวิตไปแล้ว หรือเข้าใจโดยง่ายคือบุตรบุญธรรมมีสิทธิในมรดกของพ่อแม่บุญธรรมเท่านั้น แต่มิได้มีสิทธิในการรับมรดกแทนที่ ซึ่งเป็นมรดกที่จะมอบให้กับพ่อแม่บุญธรรมนั่นเอง