ความแตกต่างระหว่างคนเสมือนไร้ความสามารถ กับคนไร้ความสามารถทางกฎหมาย

คำว่า คนไร้ความสามารถ นั้นโดยทั่วไปแล้วมักจะนำมาใช้กันในการต่อว่า บุคคลที่ทำงานผิดพลาดหรือไม่ประสบความสำเร็จในการงานหรือการทำกิจกรรมอื่น ๆ แต่ในทางกฎหมายนั้นกลับเป็นการนำคำนี้มาใช้เพื่อระบุอัตลักษณ์ของบุคคลนั้นโดยตรง ตามความเป็นจริงหาใช่มีการนำมาใช้เพื่อด่าทอหรือดูหมิ่นผู้อื่นเหมือนที่ใช้กันอยู่ทั่วไปไม่

โดยแบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะคือ คนไร้ความสามารถ กับ คนเสมือนไร้ความสามารถ โดยคำทั้งสองอย่างนี้สามารถจำกัดความบุคคลได้แตกต่างกัน ซึ่งในกรณีของบุคคลเสมือนไร้ความสามารถจะมีข้อกำหนดลักษณะดังต่อไปนี้
บุคคลเสมือนไร้ความสามารถ

หมายถึงบุคคลที่โดนศาลสั่งให้เป็นบุคคลเสมือนไร้ความสามารถ โดยผู้ที่ถูกศาลสั่งให้เป็นบุคคลเสมือนไร้ความสามารถจะมีองค์ประกอบหรือลักษณะดังต่อไปนี้

  • มีจิตและสติปัญญาฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ อาทิ สมองพิการ จิตผิดปกติ แต่อาการยังไม่ถึงขั้นวิกลจริต
  • มีร่างกายพิการไม่สมประกอบ อาทิเช่น เป็นใบ้ ตาบอด หูหนวก เป็นอัมพาต แขนหรือขาขาด โดยเป็นมาตั้งแต่กำเนิด ประสบอุบัติเหตุ ป่วยเป็นโรคร้ายแรง หรือชราภาพซึ่งมีผลกระทบกับต่อร่างกายทำให้ต้องพิการ เป็นต้น
  • เมาเหล้าติดสุรารวมถึงสารเสพติดร้ายแรง เช่น เฮโรอีนหรือฝิ่น จนไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ในการงานเพื่อหารายได้ รวมไปถึงการจัดกิจการที่นำไปสู่การเสื่อมเสีย และสูญเสียทางทรัพย์สินไม่ว่าจะของตนเองหรือของคนภายในครอบครัว ด้วยการกระทำดังกล่าวนั้นไม่ถึงขั้นกับวิกลจริต ซึ่งเป็นการกระทำที่อยู่ในการดูแลของผู้พิทักษ์ ตามมาตรา 32 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
  • บุคคลนั้นประพฤติสุรุ่ยสุร่ายเสเพลเป็นอาจิณ งานการไม่ทำเอาแต่ใช้จ่ายเงินอย่างเกินตัวไปกระทบถึงฐานะความเป็นอยู่ของตนเอง ทำให้ทรัพย์สินร่อยหรอไปทุกวันและจบลงด้วยการหมดตัว
    ในกรณีที่ผู้เสมือนไร้ความสามารถได้กระทำการใด ๆ ลงไป ซึ่งไม่ได้รับการยินยอมหรืออนุญาตจากผู้พิทักษ์ นิติกรรมนั้นจะถือเป็นโมฆะในทันที ขณะเดียวกันผู้พิทักษ์ไม่มีสิทธิ์ในการกระทำแทนได้ตามมาตรา 34 ในกรณีที่ไร้ซึ่งคู่สมรส พ่อแม่จะถือเป็นผู้พิทักษ์แทน

ผู้มีสิทธิร้องขอ ตามมาตรา 28 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

  • คู่สมรส
  • บุพการี (พ่อ แม่ ปู่ย่า ตายาย)
  • ผู้สืบสันดาน (ลูก หลาน เหลน)
  • ผู้ปกครองหรือผู้พิทักษ์
  • ผู้ที่ปกครองดูแล
  • พนักงานอัยการ

สรุปแล้วบุคคลเสมือนไร้ความสามารถนั้น จะมีข้อแตกต่างกับบุคคลไร้ความสามารถตรงที่บุคคลไร้ความสามารถจะไร้ความสามารถโดยสิ้นเชิง อันมีข้อจำเป็นจากผลจำกัดทางสภาวะร่างกาย แต่ในกรณีของบุคคลเสมือนไร้ความสามารถนั้นแม้จะมีร่างกายที่สามารถมีความสามารถได้ แต่ด้วยองค์ประกอบอื่น ๆ เช่นอุปนิสัยหรือความเสียคน ก็จะทำให้มีภาวะที่เสมือนกับคนไร้ความสามารถแทบไม่ต่างกันนั่นเอง