ความหมายของคำว่า ครู และ อาจารย์

บุคคลที่ดีมีคุณภาพย่อมไม่ง่ายที่จะก่อเกิดขึ้นมาได้ โดยขาดการอบรมสั่งสอน ซึ่งนอกจากจะได้รับการสั่งสอนโดยพ่อแม่บุพการี ยังควรที่จะได้รับการอบรมจากผู้เป็นครูบาอาจารย์ด้วย โดยคำว่า “ครู” ที่เรามักใช้เรียกกันบ่อย ๆ นั้น มาจากคำว่า คุรุ ที่เป็นคำในภาษาสันสกฤต และครุ หรือ คุรุ จากภาษาบาลี ก่อนที่ชาวไทยจะอ่านออกเสียงไปในทางสระอู จนกลายเป็นคำว่า ครู ที่ใช้กันในทุกวันนี้นั่นเอง

ความหมายของคำว่า ครู ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 ได้ให้ความหมายของคำว่า ครู ว่า เป็นผู้มีหน้าที่หรือได้รับมอบหมายให้อบรมสั่งสอนศิษย์ และถ่ายทอดความรู้ให้แก่ศิษย์ นอกจากนี้คำว่าครู ยังหมายถึงบุคคลที่แนะนำถ่ายทอดทักษะ หรือแบ่งปันวิธีปฏิบัติให้ ตลอดจนการให้แนวทางในการทำงานด้านต่าง ๆ เพื่อนำไปใช้ในการสร้างอาชีพให้กับตนเอง

นอกจากนี้นิยามของคำว่า ครู หรือ อาจารย์ นั้น ยังมีผู้ให้นิยามความหมายที่หลากหลายตามคุณสมบัติที่ครูที่ดีมีคุณภาพล้วนต้องมีกัน ซึ่งต่างก็ให้ความหมายที่ใกล้เคียงกันดังต่อไปนี้

  1. คือ ผู้ที่ให้ความรู้อย่างไม่จำกัด และยังสามารถมอบความรู้ให้แก่ลูกศิษย์ได้ทุกที่ทุกเวลา ขณะเดียวกัน ผู้ทำหน้าที่เป็นครูยังต้องเปี่ยมไปด้วยความรู้ติดตัว รวมถึงยังต้องรู้จักขวนขวายหาองค์ความรู้ใหม่ ๆ สะสมมาไว้เพื่อถ่ายทอดเนื้อหาที่รอบด้านให้แก่ ศิษย์ ได้ และครูที่ดีจะต้องไม่มีการปิดบังความรู้ เพราะต้องรู้จักคำนึงถึงจิตวิญญาณของความเป็นครู
  2. คือ ผู้ที่เปี่ยมไปด้วยความรู้ และมีประสบการณ์ที่มีประโยชน์สั่งสมไว้ มีระดับการศึกษาที่น่าเชื่อถือหรือดีเป็นพิเศษ หรืออาจมีทั้งประสบการณ์และการศึกษาที่เข้มข้นในสาขาใดสาขาหนึ่ง เพื่อเป็นตัวการันตีว่าจะช่วยให้ผู้เป็นศิษย์ เกิดความเจริญก้าวหน้าได้ในอนาคตอย่างแน่นอน
  3. ผู้ที่ประกอบอาชีพเพื่อหาเลี้ยงตนเอง โดยมีหน้าที่ในการสอนเป็นหลัก โดยมักใช้คำว่า ครู กับผู้สอนที่อยู่ในระดับต่ำกว่าวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยหรือสถาบันอุดมศึกษา
  4. ครู หมายถึง ผู้มีความหนักแน่นทางด้านจิตใจ ต่อการอบรมสั่งสอนลูกศิษย์ให้ได้ดี โดยจะต้องมีความอดทนทางด้านจิตใจและมุ่งมั่นที่จะทำหน้าที่ของตนให้ลุล่วง
  5. คือ ผู้ที่คู่ควรแก่การเคารพของศิษย์ อันเป็นตัวอย่างที่ดีให้กับสังคมให้ศิษย์ได้เห็น

ความหมายของคำว่า “อาจารย์” ตามความหมายของท่านพุทธทาสภิกขุ (2529: 93)

อาจารย์ ก็เป็นอีกคำหนึ่งที่นิยมเรียกควบคู่ กับ ครู เพราะเป็นคำที่มีความหมายคล้ายคลึงกัน โดยความหมายของคำว่า “อาจารย์” ตามความหมายของท่าน พุทธทาสภิกขุ สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 แบบลักษณะความหมายทั้งในอดีตและปัจจุบัน คือ

  1. ความหมายดั้งเดิม หมายถึง ผู้ฝึกสอนที่มีหน้าที่ในการอบรมเรื่องมารยาทและเป็นผู้ควบคุมให้อยู่ในระเบียบวินัยควบคู่ไปด้วย และเป็นผู้รักษาระเบียบกฎเกณฑ์ต่าง ๆ ภายในโรงเรียน
  2. ความหมายปัจจุบัน หมายถึง ผู้มีฐานะระดับสูงในวิชาชีพหรือชั้นหนึ่งของผู้เป็นครู
    ในปัจจุบันเรามักจะใช้ชื่อเรียกผู้ฝึกสอนว่า ครู หรือ อาจารย์ สลับปะปนกันไป แต่ไม่ว่าจะเรียกผู้ฝึกสอนด้วยนามว่าอะไร ทั้งสองคำนี้ต่างก็ล้วนมีความหมายเดียวกันคือ บุคคลซึ่งมีหน้าที่ในการถ่ายทอดความรู้ รวมถึงประสบการณ์ที่เผชิญมาถ่ายทอดให้แก่ลูกศิษย์ ได้ศึกษาและสร้างความเชี่ยวชาญให้กับตนเองไปประกอบอาชีพ หรือสร้างความเจริญก้าวหน้าให้แก่ตนเอง ซึ่งบุคคลที่ทำอย่างนี้ได้นับเป็นครูบาอาจารย์ที่ประสบความสำเร็จในอาชีพแล้ว